
در سالروز درگذشت بانوی مبارز انقلاب اسلامی؛
از زندان ساواک تا پیام تاریخی امام به گورباچف؛ روایت زندگی مرضیه دباغ
زندگی مرضیه حدیدچی، مشهور به طاهره دباغ، را نمیتوان تنها در چند عنوان سیاسی و مسئولیت انقلابی خلاصه کرد. او زنی بود که از فضای مذهبی همدان برخاست، در سالهای مبارزه با رژیم پهلوی زندان و شکنجه را تجربه کرد، از ایران به لبنان و سوریه رفت، در نوفللوشاتو همراه امام خمینی(ره) بود و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مسئولیت فرماندهی سپاه همدان و نمایندگی مجلس را برعهده گرفت. نام او در یکی از مهمترین مأموریتهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران نیز ثبت شد؛ سفر هیئت اعزامی امام خمینی(ره) به شوروی برای ابلاغ پیام تاریخی ایشان به میخائیل گورباچف.
از همدان، از خانهای مذهبی تا میدان مبارزه
مرضیه حدیدچی در سال ۱۳۱۸ در همدان به دنیا آمد؛ شهری که بعدها در حافظه مبارزاتی او، تنها زادگاه نبود، بلکه نقطه آغاز مسیری شد که زندگیاش را به یکی از روایتهای متفاوت زنان مبارز انقلاب اسلامی تبدیل کرد. او در خانوادهای مذهبی رشد کرد و آشنایی با آموزههای دینی، از همان سالهای نخست زندگی، بخشی از مسیر شکلگیری شخصیتش بود.
ازدواج و مسئولیت مادری، زندگی او را وارد مرحله تازهای کرد؛ اما این مسئولیتها مانعی برای ورودش به فعالیتهای اجتماعی و سیاسی نشد. حدیدچی در تهران به تحصیل علوم دینی پرداخت و با حضور در محافل مذهبی و ارتباط با شخصیتهای مبارز، بهتدریج وارد جریان مبارزه علیه رژیم پهلوی شد.
در آن سالها، فعالیت سیاسی برای زنان، بهویژه زنان مذهبی، با محدودیتها و هزینههای بسیاری همراه بود. با این حال، دباغ از توزیع اعلامیههای امام خمینی(ره) و ارتباط با نیروهای انقلابی تا فعالیتهای تشکیلاتی، مسیری را انتخاب کرد که سرانجام او را به یکی از چهرههای شناختهشده مبارزه تبدیل کرد.
مادری که شکنجه را تاب آورد
سال ۱۳۵۲، یکی از تلخترین مقاطع زندگی مرضیه حدیدچی بود. فعالیتهای سیاسی او سرانجام به دستگیری توسط ساواک انجامید. زندان و شکنجه، تجربهای بود که نهتنها جسم او، بلکه خانوادهاش را نیز درگیر کرد.
از دردناکترین خاطرات آن دوران، شکنجه دخترش رضوانه در برابر چشمان او بود؛ صحنهای که در روایتهای مربوط به زندگی دباغ، از دشوارترین آزمونهای روحی و انسانی او به شمار میرود. مادری که سالها در کنار فرزندانش زندگی کرده بود، حالا در زندان با شرایطی مواجه شده بود که تحمل آن برای هر انسانی دشوار بود.
با وجود فشارهای جسمی و روحی، دباغ از باورها و مسیر مبارزاتی خود عقبنشینی نکرد. زندان، برای او پایان مبارزه نبود؛ بلکه بخشی از تجربهای شد که بعدها در فعالیتهای خارج از کشور و مسئولیتهای پس از انقلاب نیز ادامه یافت.
تبعید؛ مبارزه در جغرافیایی دیگر
پس از آزادی و ادامه فعالیتهای سیاسی، مرضیه حدیدچی در سال ۱۳۵۳ از ایران خارج شد. لبنان و سوریه از جمله کشورهایی بودند که در دوران فعالیتهای خارج از کشور، محل حضور و ارتباط او با نیروهای مبارز شدند.
در این دوره، مبارزه تنها به فعالیت سیاسی و تبلیغاتی محدود نبود. دباغ آموزشهای نظامی و چریکی را نیز فرا گرفت و در ارتباط با گروههای مبارز، تجربههایی متفاوت از سالهای فعالیت در داخل ایران به دست آورد.
زندگی او در خارج از کشور، ترکیبی از فعالیت تشکیلاتی، آموزش، ارتباط با نیروهای انقلابی و تلاش برای ادامه مبارزه با رژیم پهلوی بود؛ تجربهای که از او چهرهای با ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و نظامی ساخت.
نوفللوشاتو؛ در کنار امام خمینی(ره)
با هجرت امام خمینی(ره) به فرانسه، مسیر زندگی دباغ به نوفللوشاتو رسید؛ جایی که روزهای پایانی مبارزه علیه رژیم پهلوی و تحولات منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در جریان بود.
او در آن مقطع در کنار امام خمینی(ره) حضور داشت و مسئولیتهایی در زمینه حفاظت و امور داخلی بیت ایشان برعهده گرفت. در فضای پرتردد نوفللوشاتو، حضور خبرنگاران و ارتباطات گسترده سیاسی، شرایطی متفاوت از سالهای مبارزه در ایران و دوران فعالیت در لبنان و سوریه ایجاد کرده بود.
دباغ در این مرحله، تنها یک مبارز سیاسی نبود؛ بلکه در کنار دیگر نیروهای انقلابی، مسئولیت حفظ امنیت و ساماندهی بخشی از امور مرتبط با محل حضور امام را برعهده داشت. تجربه سالهای مبارزه، زندان و فعالیتهای خارج از کشور، در این مقطع به بخشی از مسئولیتهای او تبدیل شد.
از سپاه همدان تا مجلس؛ مبارزه پس از پیروزی انقلاب
با پیروزی انقلاب اسلامی، زندگی مرضیه حدیدچی وارد مرحلهای تازه شد. بازگشت به ایران، برای او به معنای پایان مبارزه نبود؛ بلکه مسئولیتهایی جدید در ساختار جمهوری اسلامی آغاز شد.
او فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در همدان را برعهده گرفت؛ مسئولیتی که در سالهای نخست انقلاب، با شرایط امنیتی و سیاسی پیچیدهای همراه بود. حضور یک زن در چنین جایگاهی، در آن مقطع تاریخی، از ویژگیهای قابل توجه کارنامه دباغ به شمار میرفت.
فعالیت در حوزه آموزش بسیج خواهران، حضور در عرصههای اجتماعی و سیاسی و سه دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی، از دیگر بخشهای زندگی او پس از انقلاب بود. دباغ همچنین تجربه تدریس در دانشگاه علم و صنعت ایران و مدرسه عالی شهید مطهری را داشت و در فعالیتهای مرتبط با جمعیت زنان جمهوری اسلامی ایران نیز حضور یافت.
پیام امام به گورباچف؛ مأموریتی در تاریخ سیاسی ایران
دیماه ۱۳۶۷، نام مرضیه حدیدچی در یکی از مهمترین مأموریتهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران ثبت شد. او به همراه آیتالله جوادی آملی و محمدجواد لاریجانی، در هیئت اعزامی امام خمینی(ره) به اتحاد جماهیر شوروی حضور داشت؛ هیئتی که مأموریت داشت پیام تاریخی امام را به میخائیل گورباچف، رهبر وقت شوروی، ابلاغ کند.
این مأموریت در شرایطی انجام شد که جهان در آستانه تحولات مهمی قرار داشت و پیام امام خمینی(ره) به گورباچف، از مهمترین رویدادهای سیاسی آن دوره محسوب میشد.
حضور دباغ در این هیئت، بار دیگر جایگاه او را در مجموعه مسئولیتهای انقلاب اسلامی نشان داد؛ زنی که سالها پیش، مبارزه را از فعالیتهای مخفی و تحمل زندان آغاز کرده بود و حالا در یکی از مأموریتهای تاریخی جمهوری اسلامی ایران، در کنار چهرههای برجسته سیاسی و حوزوی قرار داشت.
روایت رهبر انقلاب از بانوی خستگیناپذیر
پس از درگذشت مرضیه حدیدچی دباغ در ۲۷ آبان ۱۳۹۵، رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام تسلیت خود از او بهعنوان «بانوی مبارز و انقلابیِ خستگیناپذیر» یاد کردند؛ تعبیری که بهخوبی با فرازهای مختلف زندگی این بانوی مبارز پیوند دارد.
در پیام رهبر انقلاب، به مبارزات دباغ در دوران رژیم پهلوی، تحمل شکنجههای سخت، مسئولیتهای پس از انقلاب، فرماندهی سپاه همدان، نمایندگی مجلس، تدریس و فعالیتهای اجتماعی او اشاره شده است.
همچنین عضویت در هیئت اعزامی امام خمینی(ره) برای ابلاغ پیام به رهبر شوروی سابق، از جمله افتخارات زندگی او دانسته شده است. رهبر انقلاب در این پیام، دباغ را بانویی بااخلاص و فداکار توصیف کردند؛ شخصیتی که سالهای زندگی خود را در مسیر مبارزه، خدمت و مسئولیت سپری کرد.
«مادر انقلاب»؛ زندگی دباغ در قاب خاطرات
برای شناخت مرضیه حدیدچی، مرور مسئولیتها و عناوین سیاسی او کافی نیست. بخش مهمی از زندگی این بانوی مبارز در تجربههای شخصی، خاطرات زندان، مواجهه با شکنجه، مسئولیت مادری و انتخابهایی شکل گرفته که مسیر زندگیاش را تغییر دادهاند. همین وجه از زندگی اوست که روایت خاطرات را به راهی برای شناخت عمیقتر شخصیتش تبدیل میکند.
کتاب «مادر انقلاب» نوشته مونا اسکندری، از جمله آثاری است که زندگی و مبارزات مرضیه حدیدچی را در قالب روایت خاطره دنبال میکند. این کتاب از سوی انتشارات روایت فتح منتشر شده و مخاطب را با فرازهای مختلف زندگی او همراه میکند؛ از سالهای کودکی و شکلگیری شخصیت دینی در همدان تا فعالیتهای سیاسی، دستگیری و شکنجه، دوران تبعید، حضور در نوفللوشاتو و مسئولیتهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی.
در این اثر، زندگی دباغ صرفاً به مجموعهای از مسئولیتها و رویدادهای تاریخی محدود نمیشود؛ بلکه تلاش شده است تجربههای انسانی او، دشواریهای انتخاب مسیر مبارزه و خاطراتی که در شکلگیری شخصیتش نقش داشتهاند، در قالب روایتی روان و موجز بازخوانی شوند.
«مادر انقلاب» در ۱۷۵ صفحه منتشر شده و از جمله کتابهایی است که میتواند برای علاقهمندان تاریخ انقلاب اسلامی، تاریخ معاصر ایران و روایت زندگی زنان مبارز، تصویری نزدیکتر از تجربه زیسته مرضیه حدیدچی ارائه کند.
زندگیای که به یک عنوان خلاصه نمیشود
مرضیه حدیدچی دباغ در ۲۷ آبان ۱۳۹۵ درگذشت؛ اما زندگی او همچنان در روایت تاریخ انقلاب اسلامی، بهویژه تاریخ حضور و نقش زنان در مبارزه، جایگاهی قابل توجه دارد.
از همدان تا زندانهای ساواک، از تبعید و آموزشهای نظامی تا نوفللوشاتو، از فرماندهی سپاه همدان تا حضور در هیئت ابلاغ پیام امام خمینی(ره) به گورباچف، زندگی او مجموعهای از تجربهها و مسئولیتهایی است که در یک مسیر واحد به هم میرسند؛ مسیر زنی که مبارزه را انتخاب کرد و تا پایان عمر، در عرصههای مختلف به آن وفادار ماند.
بازخوانی این زندگی، در سالروز درگذشت او، تنها یادآوری یک نام در تاریخ نیست؛ فرصتی است برای دیدن بخشی از تاریخ انقلاب از زاویه زندگی زنی که سهم خود را در آن، با سالها مبارزه و مسئولیت ادا کرد.
مطالب مرتبط

هوش مصنوعی ایده میسازد یا خلاقیت را به چالش میکشد؟

جنگ را برای نسلی روایت کردیم که جنگ را ندیده است

سیونهمین نشست «داستانگپ» در حوزه هنری همدان برگزار میشود

رونمایی از نخستین کتاب های تصویری کودک حوزه هنری انقلاب اسلامی استان همدان

برگزاری دومین کارگاه تخصصی نمایشنامه نویسی استاد حسین فدایی حسین در همدان

«ماییم و دلی...»؛ روایت شاعرانه یک عمر زیستن و سرودن
نظرات
در حال بارگذاری…